شرکت تعاونی تولید و مصرف نوعی از شرکت های تعاونی است که بسیاری از ما نام آن را شنیده ایم. این شرکت ها غالبا یا میان اعضای یک صنف و یا میان افرادی که منافع مشترکی دارند، به وجود میآید. این نوع از شرکت ها از حیث فعالیتی که دارند به دو دسته تعاونی تولید و تعاونی مصرف یا توزیع تقسیم می شوند. شرکت های تعاونی تولیدی به طور معمول در زمینه های کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش دادن صید و آبزی و ساخت و ساز و از این قبیل فعالیت ها دارد. در حالی که شرکت های تعاونی مصرف و یا توزیع در حیطه ی فراهم کردن کالا و یا خدماتی که مورد نیاز اعضای آن است فعالیت دارد. به عبارت دیگر مهم ترین هدف شرکت تعاونی تولید و مصرف این است که اجناس و خدمات مورد نیاز اعضا را تهیه بنماید. در ادامه این مقاله از سایت بهترین وکیل اصفهان تصمیم بر آن است که بیشتر با شرکت های تعاونی و نحوه ی فعالیتشان و همچنین شرکت های تعاونی تولید و مصرف آشنا شویم.
تعریف شرکت تعاونی
با استناد بر ماده 1 قانون شرکت های تعاونی می توان شرکت تعاونی را به این صورت تعریف کرد:« شرکت تعاونی شرکتی است که برای مدت نامحدود به منظور رفع احتیاجات مشترک شرکاء و بهبود وضع مادی و اجتماعی اعضاء ازطریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان موافق اصولی که در این قانون مصرح است تشکیل می شود.»
در تبصره ی این ماده قید شده است که « تعداد اعضاء [شرکاء] شرکت های تعاونی نباید کمتر از هفت نفر باشد.»
به گفته ی وکیل تجاری در اصفهان شرکت های تعاونی از جمله شرکت تعاونی تولید و مصرف به طور کل در یکی از زمینه های ذیل مشغول به فعالیت می شوند: انجام دادن خدمات عمومی و هر فعالیتی که به تولید محصولات کشاورزی و صنعتی مربوط است، تهیه کردن و پخش هر کالا و لوازمی که برای زندگی و حرفه ی آن ها احتایج است، دادن تسهیلات و وام به اعضاء، فعالیت در زمینه های ساخت و ساز، بیمه نمودن محصولات و حیوانات و … .
اما همانطور که در تبصره ماده فوق بیان شد نباید اعضای شرکت های تعاونی از 7 عضو کمتر باشد، و ممکن است این تعداد بسیار افزایش پیدا کند. تعداد شرکاء و سرمایه شرکت تعاونی متغیر و نامحدود است. طبق ماده ۵ قانون فوق؛ شرکتهای تعاونی که طبق این قانون تشکیل و اساسنامه آنها به تصویب شورای عالی تعاونی کشور میرسد از پرداخت حقالثبت و تمبرسهام و مالیات بر درآمد معاف میباشند و همچنین مبالغی که در پایان هر سال طبق بند ز ماده ۳ این قانون به شرکاء پرداخت میشود از مالیات معاف خواهند بود.
اما اگر بخواهیم تعریف دقیق تری از شرکت تعاونی ارائه بدهیم باید بگوییم که: شرکت تعاونی به شرکتی گفته می شود که میان اشخاص حقیقی برای فعالیت در امور مربوط به تولید و توزیع، با این هدف که اوضاع اقتصادی و اجتماعی اعضا بهبود پیدا کند، بر اساس مقررات و قواعد قانون شرکت های تعاونی تشکیل، و مشغول به فعالیت شود.
انواع شرکت تعاونی از حیث نوع عضویت
اما لازم به ذکر است که وکیل کارکشته در اصفهان بیان می دارد شرکت های تعاونی از حیث نوع عضویت به دو نوع دسته بندی می شوند: شرکت تعاونی عام و شرکت تعاونی خاص.
- شرکت تعاونی عام: به شرکتی شرکت تعاونی عام گفته می شود که عضویت در آن برای همه ی افراد آزاد باشد و ضرورت دارد افرادی که موسسین این شرکت به حساب می آیند بخشی از سرمایه ی اولیه و یا افزیاش سرمایه را برای خرید عموم افراد عرضه کنند.
- شرکت تعاونی خاص: اما به شرکتی که عضو شدن در آن تنها برای گروه خاصی مثل کارمندان، کارگران، دانشجویان، زنان و .. باشد، شرکت تعاونی خاص می گویند. این نوع از تعاونی باید از میان افرادی که صالح برای عضو شدن هستند افراد واجد شرایط را عضو کند.
البته وکیل برند تجاری اصفهان اضافه می کند به شرکت های تعاونی که بیشتر از 500 عضو و یا اتحادیه هایی که اعضای آن در جمع دوهزار نفر باشد تعاونی بزرگ اطلاق می شود.
شرایط عضویت در شرکت های تعاونی
وکیل متخصص در امور تجاری بیان می کند که برای عضو شدن در شرکت های تعاونی باید افراد شرایطی دارا باشند که به شرح زیر است:
- داشتن تابعیت ایران
- نداشتن ممنوعیت قانونی و یا حجر
- خریدن حداقل سهامی که در اساسنامه مقرر شده است
- ارائه ی درخواست کتبی برای عضویت
- دادن تعهد برای رعایت کردن مقررات اساسنامه تعاونی
- رعایت نمودن مقررات اساسنامه شرکت تعاونی
- عضو نبودن در تعاونی های مشابه
این شرایطی که در فوق بیان شد جزو شرایط عمومی است به این خاطر که در قانون وجود آن ها در شخص برای عضویت در تمامی شرکت های تعاونی اعم از شرکت تعاونی تولید و مصرف ضرورت دارد.
حال این امکان وجود دارد که علاوه بر شرایط فوق الذکر ، اساسنامه شرکت تعاونی یکسری شرایط دیگری مثل سکونت داشتن در روستا یا کارگر و دانشجو بودن را در افراد لازم بداند که به این شرایط، شرایط اختصاصی گفته می شود. در نتیجه از گفته های فوق می توان این نتیجه را گرفت که شرایط عضویت در شرکت های تعاونی به این ترتیب است:
- شرایط عمومی که در قانون بخش تعاونی قید شده است ؛
- شرایط اختصاصی که در اساسنامه هر شرکت تعاونی برای عضویت در آن در نظر گرفته شده است ؛
- کافی بودن امکانات و ظرفیت داشتن شرکت تعاونی
شرکت تعاونی تولید و مصرف
طبق ماده ۱۹۰ قانون تجارت؛ شرکت تعاونی تولید شرکتی است که بین عده از ارباب حرف تشکیل میشود و شرکاء مشاغل خود را برای تولید و فروش اشیاء یا اجناس به کار میبرند. اگر در شرکت تولید یک عده از شرکاء در خدمت دائمی شرکت نبوده یا از اهل حرفه که موضوع عملیات شرکت است نباشند لااقل دو ثلث اعضاء ادارهکننده شرکت باید از شرکایی انتخاب شوند که حرفه آنها موضوع عملیات شرکت است.
شرکت تعاونی مصرف شرکتی است که برای مقاصد ذیل تشکیل میشود:
- فروش اجناس لازمه برای مصارف زندگانی اعم از اینکه اجناس مزبوره را شرکاء ایجاد کرده یا خریده باشند.
- تقسیم نفع و ضرر بین شرکاء به نسبت خرید هر یک از آنها.
دستورالعمل تشکیل شرکت تعاونی
به گفته وکیل خبره شرکت اصفهان طبق ماده ۱ دستورالعمل تشکیل تعاونی ها؛ شرکت های تعاونی به لحاظ نوع فعالیت به دو دسته تقسیم میشوند:
الف – شرکت تعاونی تولید: شرکتی است که به منظور اشتغال اعضاء در امور مربوط به کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش و صید ماهی، شیلات، صنعت، معدن، عمران شهری و روستایی و عشایری و نظایر اینها فعالیت مینماید.
ب- شرکت تعاونی توزیع: شرکتی است که در امور مربوط به تهیه و توزیع کالا، مسکن، خدمات و سایر نیازمندیهای اعضاء فعالیت مینماید.
شرکت های تعاونی تابع چه اصولی هستند؟
طبق ماده ۳ قانون شرکت های تعاونی:« شرکت های تعاونی باید تابع اصول ذیل باشند:
- عضویت شرکت تعاونی برای عموم اشخاص واجد شرایطی که در اساسنامه شرکت قید گردیده با تصویب هیأت مدیره شرکت آزاد میباشد.
- کلیه اعضاء شرکت دارای حقوق و وظایف مساوی میباشند.
- در مجامع عمومی بدون در نظر گرفتن تعداد سهام هر عضو دارای یک رأی میباشد و استفاده از این حق از حقوق شخص صاحب سهم است. در مواردی که به عللی استفاده از این حق به طور مستقیم برای شریکی میسر نباشد ممکن است به موجب وکالت کتبی به یکی دیگر از شرکاء واگذارشود. در مورد وکالت هیچ عضوی نمیتواند با احتساب رأی خود مجموعاً بیش از پنج رأی داشته باشد.
- در اتحادیههای شرکت های تعاونی نماینده هر شرکت عضو به نسبت اعضای آن شرکت حق رأی خواهد داشت.
- استرداد سهام و پرداخت بهای آن تا حدی که موجبات وقفه در فعالیت شرکت فراهم نشود مجاز است.
- سهام شرکت تعاونی با نام و غیر قابل تقسیم است و بهای آن باید نقداً پرداخت شود. انتقال سهام به اشخاص غیر عضو ممنوع است.
- بهره حقالسهم شرکتهای تعاونی که در آخر هر سال به شرکاء ممکن است داده شود در اساسنامه شرکت تعیین خواهد شد.
- درآمد سالیانه شرکت پس از وضع هزینه – استهلاک – ذخایر و بهره سهام به نسبت معاملاتی که هر یک از اعضاء و مشتریان غیر عضو که درطول سال مالی با شرکت نمودهاند بین آنان تقسیم خواهد شد.
- شرکت های تعاونی از اعضاء جزو دیون ممتازه محسوب است.
اعضا و سرمایه در شرکت های تعاونی
در همه شرکت های تعاونی اعم از شرکت تعاونی تولید و مصرف باید به هنگام تاسیس موارد زیر را در خصوص اعضا و سرمایه در نظر گرفت:
- به هنگام تاسیس و ثبت شرکت یا اتحادیه ی تعاونی حداقل تعداد اعضا باید 7 نفر باشند و نمی توان با کمتر از این تعداد شرکت تعاونی تشکیل داد.
- در آن درسته از شرکت های تعاونی که به جهت اشتغال زایی و یا تولیدی ایجاد می شوند، ضرورت دارد که تعداد اعضا لااقل معادل 50% مشاغل دائمی در تعاونی باشد.
- اما در خصوص آن شرکت های تعاونی که با هدف سرمایه گذاری تشکیل شده اند و لاقل 50% از سرمایه ی آن توسط اعضا تامین می شود، رعایت کردن بند دوم ضرورت ندارد.
- حداکثر تعداد اعضاء در شرکت های تعاونی مسکن به نسبت اهلیت یا همان دانش و تجربه مدیران تعاونی و طبق نطر اداره ی کل تعاون تعیین خواهد شد.