اتانازی چیست؟

اتانازی مفهومی عمیق و شاید دردناک داشته باشد. شاید شما افرادی را دیده باشید که به بیماری لاعلاجی مبتلا هستند و آرزوی مرگ خود را می‌کنند. ممکن است درد و زجر تمام نشدنی بیمار لاعلاج باعث آن شود که از پزشک خود درخواست بدون بازگشت مبنی بر پایان دادن به زندگی‌اش را داشته باشد؛ این واقعه را اتانازی می‌نامند. نظریه‌های گوناگون درخصوص اتانازی این امر را به یکی از مسائل پر گفتگو در علم پزشکی تبدیل کرده است.

افراد موافق و مخالف آن، هر یک دلایلی را بازگو کرده‌اند که امکان نادیده گرفتن آنها نمی‌باشد. در بعضی از جوامع اتانازی امر غیر قانونی محسوب نمی‌گردد. بهترین وکیل اصفهان تصمیم دارد در این مقاله شما را با معنای اتانازی آشنا کرده و همچنین درباره انواع قتل اتانازی و مجازات آن صحبت کند. پس مطالعه این مقاله را از دست ندهید و درج نظرات خود ما را خوشحال نمایید.

انواع قتل از روی ترحم یا اتانازی

اتانازی فعال

به گفته وکیل اصفهان قتلی که از روی دلسوزی با اجرای عمل کارآمد جسمی ازقبیل کارهای صریح نظیر تزریق کشنده‌ای به بیمارلاعلاج و امثال این می‌باشد. فعال داوطلبانه و اتانازی فعال غیر داوطلبانه از انواع اتانازی فعال محسوب می‌شوند.

• اتانازی فعال داوطلبانه: در این‌گونه از اتانازی فعال، بیمار در وضعیتی می‌باشد که آگاهانه توانایی تصمیم‌گیری درباره زندگی خود را دارد و خود، خواستار پایان بخشیدن به زندگی اش می‌باشد.
• اتانازی فعال غیر داوطلبانه: در این نوع، بیمار لاعلاج، بابت تصمیم گرفتن نسبت به زندگی و مرگش وضعیت اساسی و حقوقی کافی را ندارد. به عنوان نمونه، بیمار بیهوش می‌باشد و یا مثلاً به سن قانونی هنوز نرسیده است که در این نوع در خصوص مرگ بیمار اصولاً پزشک، کمیته اخلاق پزشکی همچنین اولیای بیمار تصمیم‌گیری می‌کنند.

اتانازی غیر فعال

به قتلی که از روی ترحم با ترک عمل انجام شود از قبیل قطع کردن دارو یا درمانی که برای معالجه و محافظت از جان
بیمار لازم است، اتانازی گفته می‌شود. اتانازی غیر فعال داوطلبانه و اتانازی غیر فعال غیر داوطلبانه از انواع اتانازی غیرفعال است.

• اتانازی غیر فعال داوطلبانه: در این نوع از اتانازی، بیمار از ادامه درمان انصراف می‌دهد تا به مرگش سرعت ببخشد. در این خصوص به خودکشی با همکاری کردن دیگران، می‌توان به پزشک و بستگان بیمار نیز اشاره نمود. چرا که در این حالت نیز این افراد با آگاهی از قصد بیمار مبنی بر خودکشی، شرایط لازم برای تحقق آن را فراهم می کنند.
• اتانازی غیر فعال غیر داوطلبانه: در این حالت از اتانازی، برحسب معمول در خصوص آن دسته از بیماران به کار برده می شود که در وضعیت بحرانی به‌سر می‌برند و حتی پزشکان هم مطمئن هستند که درمان آنها ممکن نمی‌باشد، به همین دلیل بدون رضایت بیمار درمان را قطع می کنند همچنین با پیشرفت کردن بیماری، درمان جدیدی را شروع نمی کنند.

موافقت با اتانازی یا مرگ باعزت

طبق نظریه تعدادی از مکتب‌های انسان‌گرا، بیمار برای رها شدن از درد، می‌تواند با آگاهی و اراده خود پایان دادن به زندگی را انتخاب کند. در حقیقت این مکتب‌ها، بر این باورند که همان‌گونه که زندگی با عزت حق مسلم هر فرد می‌باشد، باید حق این را هم داشته باشد که از مرگ با عزت بهره‌مند شوند. این اشخاص براین عقیده‌اند که محافظت از سلامتی بیمار تنها وظیفه پزشک نیست، چه‌بسا موظف می‌باشد که او را از درد و رنج نیز نجات دهد حتی چنانچه منجر به مرگ بیمار شود. موافقان اتانازی می‌گویند:« ازجمله حقوق هر شخص انتخاب زمان و چگونگی مرگ است که به پایان عذاب بیماران نیز ختم می‌گردد».

عده‌ای هم براین باورند که پیشرفت علم موجب سرعت در کشفیات پزشکی می‌شود و ممکن است برای درمان بیماران امیدی باشد، باید گفت این حقیقت نیز وجود دارد که هرگونه پیشرفتی که در علم بوجود آید، می‌بایست از کارآمد بودن آن مطمئن شد و این امر نیاز به زمان زیادی دارد. بنابراین برای بیماری که درحال حاضر مشغول درد کشیدن است، صبر کردن بی‌معناست و همچنین امکان دارد مرگ فرصت بهره‌گیری از درمان را به او ندهد.

مخالفت با اتانازی یا قتل ترحم آمیز

طبق عقیده مخالفان، هنگامی که بیمار در حال درد کشیدن است، ناامید و خسته می‌باشد و چنانچه تصمیم‌گیری را به خودش واگذار نمایید، اگر از وضعیت مالی و حمایتی خوبی هم برخوردار نباشد، به‌طور قطع مرگ را بهترین تصمیم می‌داند. چیزی که در اینجا مهم می‌باشد، این است که پس از پایان زندگی امکان تجدید نظر وجود ندارد.

پزشک موظف است در تمام مراحل گوناگون بیماری همراه و در کنار بیمار بماند. حتی موقعی که دیگر کادر پزشکی به درمان بیمار نا امید می‌گردد، می‌بایست در پشت سرگذاشتن این مرحله به بیمار کمک کرد تا با به‌کارگیری از شیوه‌های درمانی، برای رنج‌های بیمار التیامی شود. ممکن است در اندک زمان علاجی برای درمان یافت نشود، اما می‌توان با به‌وجود آوردن شرایطی کمک کرد تا حد امکان آرامشی نسبی برای بیمار فراهم شود و از درد و رنج او کاسته شود. چنانچه اتانازی قانونی شود، سعی جهت درمان بعضی از بیماری‌های لاعلاج همچنین ایجاد انگیزه بهبود یافتن برای بیمار کاهش می‌یابد. آنها اعتقاد دارند که پذیرفتن این واقعه، سبب می‌شود که قتل‌های با انگیزه قبلی در جامعه افزایش یابد؛ در این صورت ترس و اعتماد نداشتن به پزشکان همچنین بیمارستان زیادتر می‌شود. زیرا افراد از ترس اینکه درمان توسط پزشک قطع شود، در حالی که می‌خواهند به زندگی ادامه دهند و حتی امکان دارد بستگان مریض جهت دستیابی به منافعشان، بدون رضایت مریض از پزشک بخواهند که به زندگی او پایان بخشد.

روش‌ های انجام اتانازی

روش‌هایی که برای کمک به مرگ بیمار استفاده می‌شود نظیر قطع کردن سرم و تغذیه وریدی، توقف در روند درمان، جدا کردن بیمار از دستگاه، قطع کردن اکسیژن مریض، قطع کردن جریان دیالیز همچنین داروهای مسکن با دوز بالا به‌منظور کاستن هوشیاری مریض و سرعت بخشیدن مرگ او اشاره کرد. اتانازی شامل دو روش مستقیم و غیر مستقیم می‌شود. در روش غیر مستقیم پزشک، دارویی با دوز بالا برای بیمار تجویز می‌کند و بیمار با اطلاع و انتخاب خود دارو را مصرف می‌کند و به زندگی خود پایان می‌دهد.

به‌طور معمول روش مستقیم هنگامی انجام می‌شود که مریض توانایی انجام دادن هیچ کاری را ندارد. به‌عنوان مثال کسانی که به کاملاً فلج می‌باشند. در این شیوه عامل مرگ، پرستار یا پزشک است. مثلا داروهای مرگ‌آور به مریض تزریق می‌کنند و یا جدا کردن بیمار از دستگاه‌های حیاتی بدن. در بعضی از موارد، این روش بدون اطلاع دادن به بیمار صورت می‌گیرد.

اتانازی در قانون مجازات اسلامی ایران

به گفته وکیل قتل در اصفهان به‌طور کلی در دستگاه‌های حقوقی دنیا، قتلی که از روی ترحم صورت گیرد، تفاوتی با سایر انواع قتل نداشته و قتل از روی ترحم نیز مشمول تبیین جزایی شده و به مجازات تعیین شده در قانون محکوم می‌گردد. در بعضی از کشورها مانند بلژیک و سوییس قتل فردی با هدف مرگ راحت برای او، حکم جزایی در نظر گرفته نمی‌شود. اما در کشور آلمان مجازات قتل با تخفیف انجام می شود.

در حقوق جزای ایران مقنن در مورد حکم قتل از روی ترحم صریحاً سخنی نگفته است. ولی مطابق با ماده 365 قانون مجازات اسلامی بیان می‌دارد:« در قتل و سایر جنایات عمدی، مجنی علیه می تواند پس از وقوع جنایت و پیش از فوت، از حق قصاص گذشت کرده یا مصالحه نماید و اولیا دم و وارثان نمی توانند پس از فوت او، حسب مورد مطالبه قصاص یا دیه کنند، لکن مرتکب به تعزیر مقرر در کتاب پنجم « تعزیرات» محکوم می شود.» بنابراین چنانچه علت مرگ مجنی علیه توسط مرتکب جرم انجام شده باشد و پس از آن جانی از قصاص گذشت کرده باشد یا به همان علت فوت کند، اولیا دم کاری بر خلاف آن نمی‌توانند انجام دهند.

طبق این ماده، این‌طور می توان بیان کرد: درست است که رضایت مجنی علیه عامل توجیه کننده، جهت کشتن خود محسوب نمی شود، ولی با این حال مقنن به طور استثنایی رضایت مجنی علیه را پذیرفته و به موجب آن جنبه خصوصی جرم را که شامل دیه و قصاص می شود زایل کرده است. با این وجود باید دقت داشت، چنانچه مقتول از فردی که قوه تمییز ندارد، مثل بچه کوچک یا فرد دیوانه خواهان عملی باشد که نتیجه آن عمل منجر به مرگ فرد شود، دیوانه و کودک به این خاطر که اراده و قوه تشخیص در فعل انجام شده را ندارد، مسئولیت کیفری ندارند. به‌عنوان مثال بیماری که با درد و رنج سخت مواجه است، از بچه کوچک یا فرد دیوانه‌ای تقاضا کند که دستگاه حیاتی وی را مثل دستگاه اکسیژن که برای ادامه حیاتش الزامی است، قطع کند.

کلام آخر

به‌طور حتم داروهایی که پزشک جهت تسکین دردهای مریض تجویز می‌کند دارای عوارض جانبی هستند که به مرور زمان مریض را درمعرض مرگ زودرس قرار می‌دهد.

با این وجود پزشک می‌تواند از نظر اخلاقی این عمل را انجام دهد زیرا موجب تسکین درد بیمار می‌شوند، اما کشتن او تصمیمی است که قابل بازگشت نمی‌باشد.

ممکن است مریض بتواند حتی در آخرین لحظات زندگی‌اش به گونه‌ای از آرامش برسد، اطرافیان با مطلع بودن از چگونگی برخورد با مریض در حال مرگ می‌توانند در سپری کردن این روزهای سخت به او کمک نمایند. براساس ماده ۳۶۵ قانون مجازات اسلامی چنانچه مقتول، پیش از مرگ، قاتل را ببخشد و از قصاص او منصرف شود، قصاص کلا از بین می رود و اولیای دم حق قصاص این فرد را دیگر نخواهند داشت. اکنون که مقتول قبل از مرگش قاتل را بخشیده، مجازات اصلی، ساقط شده و ملزم به پرداخت دیه نمی‌شود.